سرانگشتی از علم

زمین و ماه در نیمکره ی پشت به خورشید خود مخروط بسیار طویلی از سایه در فضا پدید می آورند. وقتی زمین از میان مخروط  سایه ماه می گذرد پدیده ی خورشید گرفتگی رخ می دهد. بدین صورت که زمینیان که در سایه ی ماه قرار گرفته اند، خورشید در پشت ماه پنهان شده ره می بینند. حال اگر بر خلاف این حالت ماه از میان مخروط سایه ی زمین عبور کند پدیده ی ماه گرفتگی رخ می دهد یعنی کره ی ماه در سایه ی زمین فرو می رود. به عبارتی دیگر می توان گفت وقتی این دو پدیده رخ می دهند که سه جرم زمین، ماه و خورشید دقیقاً بر یک راستا قرار بگیرند. اگر در این حالت زمین بین ماه و خورشید قرار بگیرد ماه گرفتگی و اگر ماه بین زمین وخورشید قرار گیرد، خورشید گرفتگی رخ می دهد. خور شید گرفتگی و یا ماه گرفتگی ممکن است کامل یا ناقص باشد. سایه ی تشکیل شده پشت زمین و خورشید دارای دو بخش سایه و نیم سایه است. بدین ترتیب اگر نقطه ای از زمین در نیم سایه ماه قرار گیرد خورشید گرفتگی ناقص و اگر در سایه ی آن قرار گیرد خورشید گرفتگی کامل است. و همین طور اگر ماه در سایه زمین قرار گیرد تاریکی کامل ماه را فرا می گیرد و اگر در نیم سایه قرار گیرد نیمه تاریک می ماند. در پدیده ی ماه گرفتگی، اغلب ماه در تاریکی کامل فرو نمی رود، بلکه چهره ی ماه رنگی مایل به قرمز به خود می گیرد. اگر در این حالت دقیقاً ماه، زمین و خورشید در یک راستا قرار نگرفته باشند، ماه گرفتگی ناقص است. علاوه بر خورشید گرفتگی های ناقص و کامل، نوع دیگری از خورشید گرفتگی هم به نام خورشید گرفتگی حلقوی ممکن است رخ دهد. چگونگی وقوع این نوع خورشید گرفتگی بستگی به طول مخروط سایه ماه دارد. چنانچه طول مخروط سایه کوتاه تر از فاصله ی ماه تا زمین باشد و رأس مخروط سیاه ماه به سطح زمین نرسد، نا گریز قرص خورشید کامل توسط قرص ماه پوشیده نمی شود، و به صورت حلقه ای نورانی از پشت ماه سر بر می آورد. بدین ترتیب می توان با محاسبات دقیق نواحی معینی را که در یک حادثه ی خورشید گرفتگی دچار خورشید گرفتگی کامل و یا ناقص می شوند، تعیین نمود و به صورت نقشه ارائه کرد. نظربه بزرگی زمین نسبت به ماه، احتمال وقوع کامل ماه در سایه ی زمین زیاد است و بنا براین وقوع ماه گرفتگی کامل محتمل تر از خورشید گرفتگی کامل است. خورشید گرفتگی فقط زمانی به وقوعع می پیوندد که ماه در حالت نو یا محاق باشد و ماه گرفتگی نیز هنگامی رخ می دهد که ماه در حالت ماه کامل یا بدر باشد. اما از آنجا که مدار ماه نسبت به مدار گردش زمین متمایل است، لذا در هر ماه نو یا بدر، گرفتگی ایجاد نمی شود و فقط منحصر به حالتی است که هر سه جرم زمین، ماه و خورشید بر یک راستا قرار گیرند. اگر مدار گردش ماه به دور زمین منطبق بر گردش زمین به دور خورشید بود، هر ماه نو مطابق با خورشید گرفتگی و هر ماه کامل مطابق با ماه گرفتگی بود. از دید شخصیکه بر سطح ماه قرار دارد وضعیت فرق می کند. در حالت ماه گرفتگی زمینی او با خورشید گرفتگی مواجه است. یعنی خورشید در پشت زمین پنهان می شود و در حالت خورشید گرفتگی او با زمین گرفتگی مواجه است. یعنی زمین در سایه ماه قرار گرفته است. مدت زمان گرفتگی ها متفاوت است و به وضعیت هندسی زمین، ماه و خورشید بستگی دارد. ماه گرفتگی کامل گاهی تا یک ساعت و 44 دقیقه نیز به طول می انجامد و خورشید گرفتگی هم از 7 دقیقه و 40 ثانیه تجاوز نمی کند. ..

مقدمه

علاوه بر اوزنی که در لایه ستراتوسفر قرار گرفته که همانند یک لایه ی محافظ کره ی زمین

 را پوشانده است  اوزن دیگری نیز در لایه ی تروپسفر قرار گرفته که بر خلاف اوزون

تراپسفری نه تنها که برای ما مفید به شمار نمی اید بلکه ضرراتی نیز به همراه دارد.

آنچه نگرانی جدیدی ایجاد کرده است گاز ازن تروپوسفري (لايه سطحي جو) است که مقدار

 آن سالانه يک تا 2درصد در کره زمين افزايش مي يابد و ربطي به لايه محافظ ازن

 ندارد.طبق مطالعات دانشمندان و اطلاعات جديدي که در اين زمينه به دست آمده اين گاز مي

 تواند اثرات جبران ناپذيري را از قبيل تاثيرات حاد و مزمن بر سلامت انسان، گياهان و ديگر

 موجودات زنده داشته باشد. به نظر مي رسد تنها راه جلوگيري از اين کارافزودن بر شدت

اعمال قوانين حفاظتي است.قرنهاست که طبيعت هنگام صاعقه يا به وسيله پرتوي فرابنفش

خورشيد، ازن را به وجود مي آورد، اما مساله اصلي اين است که آلودگي هاي حاصل فناوري

روزدنيا ميزان اين گاز را تا حد خطرناکي بالا برده است.

 تاثیر اوزون تروپوسفری برگیاه گوجه فرنگی     

گاز اوزون تروپوسفری به عنوان یک آلاینده ی ثانویه، یکیاز اکسیدان های بسیار فعال موجود در اتمسفر

است که اثرات سویی بر سلامت انسان، حیوان وگیاه می گذارد.

از طرفی اوزون استراتوسفری اغلب به عنوان یک پدیده مفید برای محیط زیست مطرح است و با جذب

مقادیر عمده اشعه زیانبار ماورای بنفش مانع تاثیرات مخرب آن بر محیط زیست می شود. از اینرو اوزون

در دو لایه ی استراتوسفر و تروپوسفر دارای تاثیرات متفاوت می باشد.

بنابراین اوزون تروپوسفری و بخصوص اوزونی که به وسیله فرایندهای فتوشیمیایی ایجاد می شود

مضرات فراوانی دارد.

این گاز نه تنها روی گونه های گیاهی خسارت وارد می کند، بلکه موجب تاثیرات زیانباری روی سیستم

تنفسی انسان و حیوان می شود و همچنین به مواد مصنوعی و شیمیایی هم آسیب می رساند، از آنجا که

اوزون دارای طیف جذبی نور در محدوده 9/6 میکرومتر است، بنابراین مانع خروج اشعه ای با طول موج

بلند از سطح زمین شده و مثل گاز دی اکسید کربن به ایجاد پدیده اثر گلخانه ای منجر می شود.

 تاثیرات مخرب بر گیاهان

در کشورهایی مثل استرالیا، کانادا، ژاپن، هند، مکزیک، آمریکا، هلند، انگلیس و آلمان اثرات مخرب گاز

 اوزون در یک مقیاس جهانی بخصوص درباره جنگلها در حال افزایش است. درواقع اوزون مانند دیگر

گازها، طی فرایند تبادل گازی از طریق روزنه ها وارد سلولهای برگ می شود.

اوزون وارد شده به درون گیاه، موجب تغییر ساختمان سلولی می شود و این امر بیشتر به دلیل تغییر نفوذ

پذیر غشای سلولی است. در صورتی که سلولی منقبض شود و بمیرد، در این حالت علایم مربوط به صورت

مشهود در برگ مشاهده می شود در بسیاری از گیاهان سلولهای نوک برگهای جوان حساس ترین قسمت

گیاه نسبت به اثرات اوزون هستند، گاز اوزون می تواند یک دامنه وسیع از علایم حاد و علایم مزمن را در

گیاهان ایجاد کند. در سوزنی برگها هم ممکن است سوختگی هایی در نوک برگها به رنگ قرمز یا قهوه ای

در برگ های جوان دیده شود. اوزون ممکن است بتواند صدمات حاد یا مزمنی نیز ایجاد کند که بر رشد و

 عملکرد گیاه تاثیر گذار باشد که همراه با فاقد علایم قابل رویت باشد.

صدمات حاد، ناشی از تماس کوتاه مدت گیاه با غلظتهای زیاد اوزون است که منجر به مرگ سلولهای می

شود. در حالی که مسمومیت مزمن ناشی از تماس دراز مدت گیاه با گاز اوزون در غلظتهای کم ایجاد می

شود. «گیاهان در حال رشد تحت تاثیر عوامل بر همکنشی زنده و غیر زنده زیادی قرار می گیرند که بر

نحوه اثرات اوزون بر آنها تاثیر می گذارد.

به علاوه اختلاف های ژنتیکی در میان گونه ها و ارقام مختلف هم بر میزان اثر گذاری اوزون موثر است.

این مساله در خصوص گیاهانی مثل یونجه، لوبیا، پنبه، سیب زمینی، سویا، توتون و گوجه فرنگی به خوبی

شناخته شده است.

دمای بالا، نور خورشید، رطوبت نسبی مناسب، عناصر غذایی مناسب و کافی در خاک، رطوبت مناسب خاک

و ... از جمله عوامل مهمی هستند که در تاثیر گذاری اوزون بر گیاه موثرند.»

به طور خلاصه تاثیرات اوزون روی گیاهان، ممکن است شامل صدمات مشهود رد برگ، کاهش رشد گیاه،

کاهش عملکرد، تغییر در کیفیت گیاهان زراعی و تغییر در حساسیت به عوامل استرس زاد باشد، تمام این

گیاهان زراعی و تغییر در حساسیت به عوامل استرس زا باشد، تمام این استرس های فیزیولوژیکی منجر به

کاهش عملکرد گیاه می شود. این تاثیرات فقط زمانی مشهود است که سطح اوزون به میزانی که گونه خاص

گیاهی را تحت تاثیر قرار می دهد، باشد

.

  اثرات اوزون روی درختان جنگلی

 «گاز اتیلن به صورت طبیعی توسط گیاهان تولید می شود. این گاز قادر است جنبه های گوناگون رشد و

توسعه گیاه را تنظیم کند.

در آزمایشهای انجام شده اخیر توسط محققان، مقدار اتیلن تولید شده در گیاهان که در معرض گاز اوزون

قرار گرفته بودند، بیش از 2 برابر افزایش یافت و تولید گاز اتیلنی هم که در معرض استرس های مختلف

گیاهان به طور معمولی متصاعد می شود هم افزایش یافت.»

اوزون با گیاهان چه می کند؟

تاثیرات اکوفیزیولوژیکی، فیزیکی، شیمیایی و بیولوژیکی بر واکنش گیاه نسبت به اوزون موثر موثرند.

 شرایط محیطی هم که مانع جذب توسط روزنه ها می شود، از جذب اوزون نیز ممانعت می کند.

اوزون جذب شده توسط گیاه به طور عمده در قسمت آپوپلاسم باقی می ماند و مقادیر ناچیزی از آن می توان

در فضای داخل سلولی نفوذ پیدا کند و تاثیر اوزون داخل سلولی نیز به طور عمده روی کلروپلاست ها و

خصوصیات ژنی آن از طریق زنجیره های پیام دهنده است.
«

اوزون همچنین در سلولهایی گیاهی مانع عمل فرایندهای انجام شده توسط کلروپلاست می شود طوری که